Ζερεφός στον FLASH: Αφρικανική σκόνη και δεισιδαιμονίες του Μεσαίωνα – Το φαινόμενο «αιματοβροχή»

Το γαλανόλευκο των Κυκλάδων «βάφτηκε» κόκκινο κι η Κρήτη «πνίγηκε» στην αφρικανική σκόνη. Τι κρύβεται όμως πίσω από το φαινόμενο που τα τελευταία χρόνια επαναλαμβάνεται όλο και πιο συχνά; Πόσο πρόσφατο είναι και τι πίστευε κάποτε γι' αυτό η ανθρωπότητα; Δεισιδαιμονίες και οιωνοί «ταξιδεύουν» από το μακρινό χθες στο σήμερα, με τη βοήθεια του Γενικού Γραμματέα της Ακαδημίας Αθηνών, Χρήστου Ζερεφού και Καθηγητή Φυσικής της Ατμόσφαιρας. Τα επεισόδια αυτά είναι τόσο παλιά, λέει στον FLASH, όσο και η ιστορία μας αλλά δεν τα έβλεπαν πάντοτε με καλό μάτι. Αναφορές ακόμα και στα έργα του Ομήρου, κατέγραφαν το φαινόμενο ως κακό ή θεϊκό σημάδι, ενώ κατά τον Μεσαίωνα θεωρούνταν θεϊκή τιμωρία ή ένα σκοτεινό προμήνυμα πολεμικών συρράξεων…

«Είναι ένα παλαιό φαινόμενο, πολύ γνωστό, από την εποχή της αρχαιότητας και οφείλεται βεβαίως στη μεταφορά σκόνης από τη Σαχάρα. Κατά τον Μεσαίωνα το θεωρούσαν κακό σημάδι, διότι η βροχή που ερχόταν από την Αφρική είχε κόκκινο χρώμα, γι αυτό και την αποκαλούσαν «αιματοβροχή», δηλαδή βροχή αίματος! Αποτελούσε βεβαίως  μια δεισιδαιμονία, καθώς δεν γνώριζαν πως η σκόνη περιέχει οξείδιο του πυριτίου και οξείδιο του σιδήρου, το οποίο οξείδιο του σιδήρου είναι αυτό που δίνει το κόκκινο χρώμα στην ατμόσφαιρα. Αυτό το κόκκινο χρώμα λοιπόν όταν πέφτει σαν βροχή, μοιάζει με  κόκκινη λάσπη.»

Για πολλούς αιώνες, η αδυναμία των ανθρώπων να δώσουν μια επιστημονική εξήγηση, οδηγούσε στον φόβο.  Ένας φόβος που καταγραφόταν στα βιβλία και απεικονίζονταν στους πίνακες. Η παλαιότερη λογοτεχνική «απόδειξη» βρίσκεται στην Ιλιάδα του Ομήρου, η οποία υπολογίζεται ότι συντέθηκε στο δεύτερο μισό του 8ου αιώνα π.Χ., κατά την Αρχαϊκή περίοδο. Σε αυτήν αναφέρεται με νόημα, ότι ο Δίας προκάλεσε δύο φορές «βροχή αίματος», για να προειδοποιήσει για τη σφαγή που θα γινόταν σε μια μάχη.  

Τα χαμσίνια, οι 50 ημέρες της άνοιξης κι η σκόνη που φτάνει μέχρι και τον Αρκτικό κύκλο!

Η αλήθεια για το «αίμα» που έπεφτε από τον ουρανό, «έλαμψε» τον 17ο - 18ο αιώνα και κάπου εκεί έπαψε να τρομάζει τους ανθρώπους. Η «αιματοβροχή» δεν είχε τίποτα το υπερφυσικό, όπως διαπιστώθηκε. Ήταν απλώς σκόνη που μεταφέρεται από την Αφρική με τους ζεστούς, ξηρούς και αμμώδεις ανέμους, συμπληρώνει ο κύριος Ζερεφός, που πνέουν με ταχύτητα 140 χλμ. την ώρα…

«Τώρα ξέρουμε ότι υπάρχει ένα φαινόμενο στη Σαχάρα και ιδίως κοντά σε εμάς, στη Λιβύη και στην Αίγυπτο. Πρόκειται για ανέμους της ερήμου και ονομάζεται χαμσίνι στα ελληνικά, στα αραβικά χαμσίν, που σημαίνει «πενήντα». Είναι δηλαδή διαταραχές που σηκώνουν σκόνη από εκεί και κρατούν πενήντα ημέρες, κατά την περίοδο της άνοιξης. Κυρίως τον Απρίλη, αλλά και από τον Μάρτη ως τον Μάιο.

Περίπου μετά το μπαϊράμι, τη γιορτή του Ισλάμ, αρχίζουν να φυσούν αυτοί οι άνεμοι, οι οποίοι σηκώνουν πολύ σκόνη κι εάν οι συνθήκες είναι ευνοϊκές, αυτή η σκόνη μπορεί να μεταφερθεί σε μεγάλες αποστάσεις. Η πιο κοντινή βέβαια είναι η Λαμπεντούζα (στην Ιταλία) και η Κρήτη. Από εκεί και πέρα βέβαια, σκόνες  μεταφέρονται μέχρι και τις Βρυξέλλες και το Λονδίνο. Έχουν παρατηρηθεί ακόμα και μέχρι στον Αρκτικό κύκλο, σωματίδια από τη Σαχάρα!»

Πότε είναι επικίνδυνη η αφρικανική σκόνη, ποιοι πρέπει να προσέχουν

Το τελευταίο επεισόδιο που καταγράφηκε κυρίως σε Κρήτη και Κυκλάδες, χαρακτηρίζεται ακραίο. Σύμφωνα με τον μετεωρολόγο του FLASH, Δημήτρη Παπαϊωάννου, ειδικά στο νησί του Ψηλορείτη, παρατηρήθηκαν τιμές πολλαπλάσιες του επιτρεπόμενου ορίου (50mg/m 3 ). Για την ακρίβεια, οι ωριαίες μέγιστες συγκεντρώσεις σκόνης, έφτασαν έως και 76 φορές πάνω από το όριο ασφαλείας. Χαρακτηριστικό παράδειγμα τα 3.826 μg/ m³ στο Ηράκλειο. Τιμές τουλάχιστον ανθυγιεινές για τον ανθρώπινο οργανισμό και ειδικά για τις ευπαθείς ομάδες, δηλώνει o Καθηγητής της Ατμόσφαιρας, Χρήστος Ζερεφός…

«Το φαινόμενο αυτό είναι όσο επικίνδυνο είναι και το μέρος της ερήμου, από το οποίο τα άρπαξε ο άνεμος (τα σωματίδια), τα σήκωσε ψηλά και τα μετέφερε. Εάν προέρχεται η σκόνη αυτή από ρυπασμένες περιοχές στη Σαχάρα, τότε είναι ρυπασμένα  και τα σωματίδια. Το πρόβλημα με αυτά τα σωματίδια, είναι ότι δημιουργείται μια αποπνικτική ατμόσφαιρα κι είναι εξαιρετικά ενοχλητικά για όσους πάσχουν από άσθμα ή όσους είναι αλλεργικοί στα αιωρούμενα σωματίδια.

Κι υπάρχουν πολλοί. Είναι πάρα πολλοί αυτοί οι άνθρωποι που υποφέρουν, γιατί πρώτον έχουν γεννηθεί έτσι και δεύτερον την άνοιξη υπάρχει και η γύρις, που βγαίνει ούτως ή άλλως από τα άνθη όπως γνωρίζετε και συνδυάζεται η εισπνοή γύρεως μαζί με αιωρούμενα σωματίδια που μπορεί να προέρχονται από τις μεταφορές, από εργασίες, από οτιδήποτε…Στην προκειμένη περίπτωση από την Σαχάρα όταν υπάρχουν αυτές οι συνθήκες που είδαμε προχθές. Μάλιστα, αυτά τα σωματίδια είναι μεγαλούτσικα και σκεδάζουν το κόκκινο φως από τον ήλιο, γι' αυτό ο ουρανός παίρνει ένα κόκκινο χρώμα εκτός του χρώματος της ίδιας της σαχαριανής σκόνης, το οποίο έχει μέσα του οψίδια σιδήρου και είναι κοκκινωπά.» 

Όσο για το πόσο συχνά θα εμφανίζεται το φαινόμενο όσο περνούν τα χρόνια; Η απάντηση είναι…όλο και συχνότερα απ’ ότι στο παρελθόν, μας λέει ο Γενικός Γραμματέας της Ακαδημίας Αθηνών. Ο πλανήτης έχει υπερθερμανθεί κι έχουν αλλάξει οι άνεμοι, οι καταιγίδες κι η σύγκληση αερίων μαζών, αφού οι συγκρούσεις που γίνονται πάνω από τη Μεσόγειο είναι πιο άγριες από αυτές που γινόντουσαν στο παρελθόν.